خانه   ایمیل  

فیلم مستند

فیلم یا سینمای مستند چیست؟


اگر از دو مستندساز بپرسید که فیلم مستند چیست احتمالا جواب واحدی نخواهید شنید و بحث مفصلی راه خواهد افتاد اما یک نظر کلی وجود دارد که می گوید که ((مستند کاوشی است در روح آدمها و شرایط واقعی ))

مستند و زمان:

مستند شامل هر سه حالت زمانی است یعنی نه تنها مستند به زمان حال و گذشته می پردازد بلکه ممکن است به  آینده نیز بپردازد مثل فیلم بازی جنگ (1959) اثر پیتر واتیکنز از ماجرای بمباران شهرهای هیروشیما در طرح حمله فرضی به لندن استفاده کرده بود.

مستند پرداخت  خلاق واقعیت:

 بنیانگذار مستند – پدر جان گریسون مستند را ((پرداخت خلاق وا قعیت )) توصیف کرده است اما این تعریف یک مشکل دارد و آن این است که این تعریف همه ی اشکال سینما را دربر می گیرد فیلمهای داستانی و غیر داستانی فیلمهای گزارشی صنعتی و... در حالی که چنین فیلمهایی را نمیتوان مستند نامید.

 

مستند نقد اجتماعی:

مستند به ابعادی فراتر از کشف واقعیت می پردازد و توام بانقد اجتماعی است فیلمی که مثلا کارگران چطور کفش تولید میکنند فقط یک فیلم صنعتی است اما اگر فیلمی که به تاثیر  دقت کارگران در تولید چنین محصولی بپردازد تماشاگر را به نوعی استنتاج ترغیب میکند فیلم مستند است. پرداختن به کیفیت زندگی انسانها و قضاوت درمورد  انها از نمایش صرف وا قعیت ما را به سوی ابعاد معنوی و اخلاقی سوق میدهد و خود آگاهی آدمی را افزایش میدهد و در یک کلمه ما را به لایه های بالاتر از واقعیت صرف هدایت میکند.

مستند – فردیت و زاویه دید:

 معمولا هنرمندان در جامعه   اولین کسانی هستند که لایه ها زیرین و حواشی  جامعه را می بینند که ممکن هست از دید دیگران بسیار طبیعی باشد یا اصلا آن رانبینند. امیل زولا مستندساز برجسته میگوید « اثر هنری گوشه ای از واقیعیت است که ازطریق سرشت انسان خاص دیده میشود» این تعریف بسیار تعریف زیباتر و جامعتر از یک  اثر مستند است. هر فیلم مستند در واقع گوشه از واقعیت است که از چشم و منظر و دیدگاه آن انسان و در یک کلمه از ویزور دوربین او دیده شده است. پس همانطور که هر کس حقیقت را نسبت به یک موضوع تعریف میکند به همان نسبت تصاویری که از یک اتفاق توسط افراد مختلف ارایه میشود متفاوت است با توجه به تفاوتهای سبکی و تواناییهای آنها.

مستند روایت سازمان یافته:

یک اثر مستند همچون نمونه های داستانی به یک داستان خوب شخصیت جذاب کشش داستانی و مهمتر از همه زوایه دید منسجم و مستحکم نیاز دارد وجود این عناصر برای هر روایتی ضروری است که ان را میتوان در اسطوره ها افسانه ها قصه های عامیانه یعنی اولین اشکال روایت نیز برسی کرد. تی اس الیوت چنین میگوید « تمامی وظیفه هنر این است که با انتساب نظمی به زندگی مفهومی از نظم زندگی را به ما عرضه کند » پس اثر مستند با نمایش روابط علت و معلولی مفهومی از سازمان لایه های زیرین زندگی را به ما ارایه کند.

دامنه اشکال مستند:

نمایش روابط علت و معلولی یا تحمیل نظم را میتوان به اشکال مختلف  انجام داد. مستند ممکن است برنامه ریزی شده و آگاهانه یا خود انگیخته و پیش بینی ناپذیر باشد، شاعرانه و تاثیر گذار باشد یا خشک و بی روح باشد گفتار متن داشته باشد یا اصلا فاقد کلام باشد باز جویی کند تغییرات را شتاب بخشد یا حتی شخصیتها را غافلگیر کند. مستند ممکن است با استفاده از کلمات تصاویر موسیقی یا کنش و واکنش نظمی را تحمیل کند. ممکن است از ادبیات، تاتر موسیقی و نقاشی و آواز، مقاله و رقص استفاده کند.

وفاداری به واقعیت در مقابل واقع گرایی:

 شیفتگی عمیق و توجه زیادی به واقعیت در مستند وجود دارد. سوال مهم این است واقعیت چیست؟ ذر ذهن مادی گرا واقعیت چیزی عینی و فابل مشاهده است که بتوان آن را محاسبه کرد و قابل معامله باشد اکثر شبکه های تلویزیونی و موسسات ملی معتبر و ثروتمند به دلیل وحشت از دعاوی حقوقی میخواهند مستند شامل چیزهایی باشد که بتوان آن را دید محاسبه کرد و در دادگاه فرضی از آن دفاع کرد. به همین خاطر این شبکه بیشتر به ساختن فیلمهای خبری گزارشی و تبلیغاتی علاقه مند هستند تا یک فیلم مستند انتقادی که از واقعیت هم سر چشمه گرفته باشد که ناشی از وجدان فردی و دیدگاه انتقادی نشات گرفته است.

اصولا مستند غنا و ابهامات نهفته در کل زندگی را منعکس میکند و غیر از واقعیت های بیرونی وقابل رویت واقعیتهای درونی و نامریی راهم نمایش میدهد. چون کابوسها رویاها و خاطرات هم بخشی از واقعیت هستند.

مستند هنر اجتماعی است:

مستند ساختاری از اسناد و شواهد است. مستند قصد دارد با نمایش تجربه های گابه گام سازندگانش در کلنجار رفتن با درک و دریافت مفهوم رویداد خاص تماشگران را به استنتاج بکشاند. فیلم مستند معمولا به صورت تیمی ساخته میشود مثل کارگردان فیلمبردار مجری و... بنابراین چنین حساسیتی باید در تک تک افراد به وجود آمده باشد. سپس فیلمی که حاصل کار گروهی و فرآیند جمعی است باید برای جمعی دیگر – یعنی مخاطبان – نمایش داده شود. فیلم مستند واقعا هنری اجتماعی است.


منبع: کتاب کارگردانی مستند - مایکل رابیگر

دانلود: برای دریافت نسخه PDF مطلب و پرینت آن اینجا کلیک کنید.

مطالب مرتبط داخلی:

تاریخچه فیلم مستند

تاریخچه سینمای مستند ایران

فیلمنامه مستند

شيوه شناسي سينمايي

سینمای تجربی

مطالب مرتبط خارجی:

فیلم مستند (ویکی پدیا)

انجمن مستندسازان سینمای ایران

سایت تخصصی سینمای مستند

مستند چیست؟ http://anthropology.ir/node/3387



+ نوشته شده در  پنجشنبه 26 دی1387زمان   بدست امید  |